Komisja Europejska zaproponowała przedłużenie mechanizmu ochrony tymczasowej dla obywateli Ukrainy aż do 4 marca 2028 roku. Jednocześnie Bruksela chce wprowadzić istotną zmianę dotyczącą nowo przybywających mężczyzn objętych obowiązkiem służby wojskowej. Jeśli propozycja zostanie zaakceptowana przez wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, osoby te nie będą już automatycznie obejmowane ochroną tymczasową.
Ochrona tymczasowa ma obowiązywać do 2028 roku
Mechanizm ochrony tymczasowej został uruchomiony przez Unię Europejską w marcu 2022 roku, tuż po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Dzięki niemu miliony osób uciekających przed wojną mogły szybko uzyskać legalny pobyt na terenie państw UE bez konieczności przechodzenia długiej procedury azylowej.
Osoby objęte tym rozwiązaniem otrzymują prawo do legalnego pobytu, pracy, edukacji, opieki zdrowotnej oraz korzystania z pomocy socjalnej. Mogą również samodzielnie wybrać państwo członkowskie, w którym chcą zamieszkać.
Według danych Komisji Europejskiej i Eurostatu z ochrony tymczasowej korzysta obecnie około 4,4 miliona obywateli Ukrainy. Największą grupę stanowią kobiety oraz dzieci, jednak znaczącą część beneficjentów tworzą także mężczyźni w wieku produkcyjnym.
Komisja proponuje, aby obowiązywanie mechanizmu zostało wydłużone o kolejny rok – do marca 2028 roku, argumentując, że mimo upływu czasu wojna nadal trwa, a miliony osób wciąż nie mogą bezpiecznie wrócić do swoich domów.
Najważniejsza zmiana dotyczy mężczyzn w wieku poborowym
Największe zainteresowanie wzbudziła jednak propozycja dotycząca nowych zasad obejmowania ochroną tymczasową.
Komisja Europejska chce, aby automatyczna ochrona nie obejmowała nowo przybywających mężczyzn w wieku od 23 do 60 lat, którzy zgodnie z ukraińskim prawem podlegają obowiązkowi służby wojskowej i nie powinni opuszczać kraju.
Komisarz UE ds. wewnętrznych Magnus Brunner podkreślił, że propozycja została przygotowana na wyraźny wniosek władz w Kijowie.
Według Komisji nowe przepisy mają uwzględniać potrzeby obronne Ukrainy oraz jednocześnie zachować ochronę dla osób rzeczywiście uciekających przed wojną.
Obecni beneficjenci nie stracą swoich praw
Bruksela zaznacza, że proponowane przepisy nie będą działały wstecz.
Oznacza to, że osoby, które już przebywają na terenie Unii Europejskiej i korzystają z ochrony tymczasowej, zachowają wszystkie dotychczasowe prawa. Nowe regulacje miałyby dotyczyć wyłącznie osób, które przyjadą do krajów Unii po wejściu nowych przepisów w życie.
To ważna informacja dla milionów Ukraińców mieszkających obecnie w państwach UE, ponieważ ich status prawny nie ulegnie zmianie.
Ostateczna decyzja należy do państw członkowskich
Na razie propozycja Komisji Europejskiej nie obowiązuje.
Aby nowe przepisy mogły wejść w życie, konieczna będzie jednomyślna zgoda wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Dopiero po zatwierdzeniu przez Radę UE oraz publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nowe zasady staną się obowiązującym prawem.
Proces ten może potrwać jeszcze kilka tygodni lub miesięcy.
UE planuje również wsparcie dla powrotów do Ukrainy
Komisja Europejska zapowiedziała także uruchomienie pilotażowego programu wspierającego dobrowolne powroty obywateli Ukrainy do kraju.
Program ma pomagać osobom wracającym w znalezieniu pracy, mieszkania oraz dostępie do edukacji. Według Komisji działania te mają wspierać odbudowę Ukrainy oraz ułatwiać reintegrację obywateli po zakończeniu pobytu w państwach Unii Europejskiej.
Wojna nadal wpływa na decyzje Unii Europejskiej
Proponowane zmiany pojawiają się w czasie, gdy Ukraina zmaga się z niedoborem żołnierzy i prowadzi działania mające zwiększyć możliwości mobilizacyjne swojej armii.
Jednocześnie Komisja Europejska podkreśla, że podstawowy cel mechanizmu ochrony tymczasowej pozostaje niezmienny – zapewnienie bezpieczeństwa osobom uciekającym przed wojną.
Jeżeli wszystkie państwa członkowskie poprą propozycję Brukseli, system ochrony będzie obowiązywał co najmniej do marca 2028 roku, jednak z nowymi zasadami dotyczącymi nowo przybywających mężczyzn objętych obowiązkiem służby wojskowej.
